1 września 1939 roku. Data, której Polacy nigdy nie zapomną. To wtedy o świcie, w wyniku tajnego porozumienia między III Rzeszą a Związkiem Radzieckim, rozpoczęła się II wojna światowa – największy konflikt w dziejach ludzkości. Wojna, która trwała sześć lat i pochłonęła życie 60 milionów ludzi, w tym 6 milionów polskich obywateli. Ale zanim padły wielkie liczby i wielkie bitwy, najpierw był zwykły poranek, który dla mieszkańców Polski stał się początkiem koszmaru.
Wieluń – miasto, które obudził huk bomb
Wyobraź sobie senne, spokojne miasteczko. Ludzie dopiero wstają, ktoś idzie do piekarni, ktoś inny szykuje się do pracy. O 4:35 rano nad Wieluniem pojawiają się niemieckie samoloty. W ciągu kilku chwil spadają bomby, które zamieniają domy, szkoły i szpital w ruiny. Giną setki cywilów. Nie było tam żadnych wojskowych celów – to miała być demonstracja terroru, zapowiedź tego, co Niemcy planują dla całej Polski. Wieluń stał się pierwszą ofiarą wojny i symbolem jej brutalności.
Westerplatte – bastion niezłomności
Zaledwie dziesięć minut po nalocie na Wieluń, o 4:45, pancernik „Schleswig-Holstein” otworzył ogień na polską składnicę wojskową na Westerplatte. Oddział liczył zaledwie kilkuset żołnierzy, bez wielkiej szansy na zwycięstwo. A jednak bronili się siedem dni – o wiele dłużej, niż przewidywał plan niemiecki. Westerplatte szybko stało się legendą, symbolem odwagi i niezłomności w obliczu przytłaczającej przewagi wroga. Do dziś to miejsce odwiedzane jest przez tysiące osób, które chcą oddać hołd tym, którzy „bronili się jak lwy”.
Nierówna walka i bitwa nad Bzurą
Niemcy mieli potężną armię: 1,85 mln żołnierzy, 2800 czołgów, 2000 samolotów. Polska mogła przeciwstawić im mniej niż milion żołnierzy, 700 czołgów i kilkaset samolotów. Różnica była kolosalna. Już 8 września Niemcy podeszli pod Warszawę. A jednak Polacy nie oddali stolicy bez walki. Największym starciem tej kampanii była bitwa nad Bzurą (9–18 września), która na chwilę zatrzymała niemiecki marsz. Choć ostatecznie zakończyła się klęską, pokazała, że polski żołnierz walczył z ogromną determinacją.
17 września – zdradziecki cios w plecy
Gdy Polska walczyła z Niemcami, 17 września na wschodnie tereny wkroczyła Armia Czerwona. Ponad milion radzieckich żołnierzy zaatakowało bez wypowiedzenia wojny. Był to efekt paktu Ribbentrop-Mołotow, tajnego porozumienia Hitlera i Stalina o podziale Polski. Dla żołnierzy i zwykłych ludzi oznaczało to jedno – Polska znalazła się w sytuacji bez wyjścia. Dwa totalitaryzmy uderzyły jednocześnie, a sojusznicy z Zachodu nie przyszli z realną pomocą. To właśnie wtedy powstało powiedzenie o „ciosie w plecy”, które do dziś budzi w Polakach gorzkie wspomnienia.
Bohaterstwo do samego końca
Mimo dramatycznej sytuacji Polska walczyła do ostatnich dni września i początku października. Warszawa broniła się do 28 września, Hel do 2 października, a ostatni oddział – Samodzielna Grupa Operacyjna „Polesie” generała Franciszka Kleeberga – poddał się dopiero 6 października. Polska armia, choć pokonana, zapisała karty bohaterstwa i lojalności wobec Ojczyzny.
Cena wojny – ofiary i zniszczenia
II wojna światowa trwała sześć lat i zmieniła świat na zawsze. Zginęło 60 milionów ludzi. Polska poniosła szczególnie ciężkie straty – 6 milionów obywateli, w tym 3 miliony polskich Żydów zamordowanych w czasie Holokaustu. Każda z tych liczb to osobna tragedia. Każda to rodzina, której los został przerwany.
Dlaczego pamięć jest tak ważna?
1 września 1939 to nie tylko data z podręcznika. To ostrzeżenie i przypomnienie, jak krucha jest wolność i jak łatwo można ją stracić. To także hołd dla bohaterów, którzy pokazali, że można walczyć nawet wtedy, gdy szanse na zwycięstwo są zerowe.
Dziś, wspominając tamten poranek, mówimy jednym głosem: Pamiętamy. I chcemy, by pamiętali także ci, którzy przyjdą po nas. Historia II wojny światowej to część naszej tożsamości i odpowiedzialność, którą nosimy wobec przyszłych pokoleń.
